Genel olarak bir araştırmanın aşamaları şu şekilde sıralanabilir:

Konunun seçilmesi, konuyu sınırlandırma, hipotez kurma, araştırma metodunu belirleme, geçici plan hazırlama, geçici kaynakça oluşturma, okuma-not alma ve yazımdır.

           1-Konu Seçimi

Konu seçiminde en önemli noktalardan biri, araştırmacının konuya ilgisidir. Araştırmanın uzun zaman alması, araştırmacının konuya bağlılığını azaltabilir. Bu yüzden sevilen bir konu tercih edilmelidir. Araştırma konusu, yeni ya da daha önce fazla çalışılmamış olmalı ve bilimin gelişmesine katkıda bulunmalıdır. Ayrıca bir araştırmada toplum yararı da gözetilmelidir.

Araştırma konusu seçerken zaman da önemlidir. Kursiyer, araştırmayı yapmak için sahip olduğu zamanı göz önünde bulundurmalıdır.

Araştırma konusu belirgin ve kolay anlaşılır olmalıdır. Son olarak, araştırmacının bilgi düzeyi seçtiği konuyu araştırabilecek nitelikte olmalı, konuyla ilgili kaynaklara kolay ulaşabilmeli. 

2-Konuyu Sınırlandırma :

            Konu seçimi aşamasını, konuyu sınırlandırma izler. Konunun geniş olması araştırmayı zorlaştırdığı gibi, dar olması da araştırmayı gereksiz kılar. Konunun genişliği araştırmacının zamanına ve seçilen konuya göre değişmektedir. Konunun sınırlandırılması, o konu hakkında derinlemesine bilgi sahibi olunmasını sağlar. 

3-Hipotez Kurma

Hipotez, belli bir kuramsal temele dayalı olarak geliştirilen ve değişkenler arasında varlığı öne sürülen belli ilişkilerin sınanmasını sağlar.

Araştırmacı yaptığı okumalar sonucunda elde edindiği bilgilere göre bir hipotez geliştirir. Çalışma boyunca sağlanan kanıtlara göre hipotezde değişiklik yapılır. 

4-Araştırma Metodunu Belirleme:

Araştırmacı uygulayacağı yöntemi baştan belirlemeli ve bunu araştırma metninde belirtmelidir. Bir araştırmada konunun özelliklerine göre kütüphane araştırması, anket, gözlem, mülakat, istatistik vb. gibi yöntemlerden birkaçı kullanılabilir. 

5-Geçici Plan:

Geçici plan, araştırmacının henüz konu ile ilgili olarak okuduğu birkaç çalışmadan yararlanarak, nasıl bir çalışma yapmak istediğini gösteren bir taslaktır. Bu taslak, araştırmacının çalışması sırasında izleyeceği yolu gösterir.

Başlangıçta geçici plan hazırlanması zamandan tasarruf sağlar. Geçici plan, okumalar sırasında edilen bilgiye göre hazırlanır. Araştırmanın ayrıntılarına inildikçe geçici planda değişiklik yapılır. 

6-Geçici Kaynakça Oluşturma:

Hazırlanan geçici plan doğrultusunda kaynakların toplanması aşamasına geçilir. Kaynak toplamada seçici olunmalıdır. Araştırmanın güvenliği açısından birinci el kaynaklara ulaşılması tavsiye edilir. Kitap, makale, rapor, gazete, seminerler, kongre bildirileri gibi tez konusuyla ilgili kaynaklar toplanabilir. Araştırma ilerledikçe kaynaklara yenileri eklenir. 

7-Okuma ve Not Alma:

Okuma ve not alma çalışmaları belirlediğimiz hipotez geçici çalışma planımız doğrultusunda yürütülür. Okuma sırasında tez konusu ile ilgili önemli görülen kısımlar not alınır. Kaynak toplama aşaması gibi okuma ve not alma aşamasında da seçici olunmalıdır. İncelenen araştırmadan not alırken şu hususlara dikkat edilmesinde yarar vardır:

a) Hemen not alınmaya başlamamalı, kitap iyi incelenmeli, kitabın hangi düzen, sıralanış ve ayrıntı olduğuna bakılmalıdır.

b) Elinizde aynı konuda birkaç kitap varsa, en uygun olanını daha ayrıntılı incelemek amacıyla seçebilirsiniz.

c) Konu hakkında temel bilginiz zayıf ise önce genel kitaplar, daha sonra ileri düzeydeki kitapları incelemeye geçmelisiniz.

d) Herşey not edilmeye çalışılmamalı, işe yarar not almalısınız. 

8-Yazım:

Tez metninin yazımı, araştırma sürecinin son aşamasıdır. Tez metni yazımında temel amaç, araştırma problemi ile bunu çözümü üzerine yapılmış çalışmaları, bulguları, yorumları, genellemeleri okuyucuya ulaştırmaktır.

Tez metni açık ve anlaşılır olmalıdır. Ayrıca, araştırmanın bütün basamaklarının ve bulgularının tam bir açıklıkla sunulması, şüpheye yer bırakmayacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. 

TEZ YAZIM KURALLARI

Tezin Bölümleri

Genel olarak bir tezde bulunması gereken bölümler aşağıdaki gibi sıralanabilir:

- Kapak Sayfaları (Dış ve İç Kapak)

- Öz (Türkçe ve Arapça)

- Önsöz veya Teşekkür

 - İçindekiler

- Tablo Listesi [varsa]

- Şekiller Listesi (Grafik, Harita, Diyagramlar vs.)   [varsa]

- Kısaltmalar veya Simgeler

- Metin Bölümü (Giriş-Diğer Bölümler-Sonuç)

- Ekler

- Kaynaklar  

Tez Yazımı ile ilgili Teknik Kurallar

            Tezin Yazımı:

Tezler, bilgisayar ortamında hazırlanmalıdır. Daktilo ile tez yazımı kabul edilmez. Çıktılar, lazer ya da mürekkep püskürtmeli yazıcılardan alınır. Tezde kullanılacak tablolar, şekiller, grafikler vb. de bilgisayar ortamında oluşturulur. Bilgisayar ortamında oluşturulması mümkün olmayan tablo, şekil ve grafiklerin teknik resim kurallarına göre çizilmesi gerekir. Tablo, şekil ve grafiklerin fotokopisi kabul edilmez. Tezin hiçbir bölümünde elle düzeltme ve silme yapılamaz.

  Kağıt Boyutu ve Çoğaltımı :

Tüm çıktılar, A4 standardında beyaz, kaliteli kağıda alınmalıdır. Kağıdın sadece bir yüzü kullanılmalıdır.

Tez kopyalarının çoğaltımı orijinal tezden yapılmalıdır. Bitirme tezleri 1'i idareye 1’i tez danışmanına  verilmek üzere en az 2 kopya hazırlanır. Ayrıca idareye verilmek üzere içinde tezin olduğu bir disket hazırlanır. Tez kopyalarının, sayfaların aralardan düşmesini engelleyecek şekilde ciltlenmesi gerekmektedir.  

 Kapak :

Dış kapakta kolay yıpranmayan kaliteli parlak karton kullanılmalıdır. Beyaz karton kapak tercih edilmelidir 

Tez Yazımı İle İlgili Biçimsel Kurallar:

Yazı Tipi ve Boyutu :

Tezin tüm bölümlerinde aynı yazı tipi kullanılmalıdır.  Times New Roman,  Tahoma, Verdana yazı tipleri olarak tercih edilebilir. Süslü ve okunmayı zorlaştıran yazılar kabul edilmeyecektir.

 Yazı boyutu olarak Times New Roman (12 pt.), Arial (11 pt.), Tahoma (11 pt.), Verdana (11 pt.) ve benzerleri kullanılmalıdır. Yazı rengi olarak siyah kullanılmalıdır.

Metin, normal düzende ve iki yana yaslanmış şekilde yazılmalıdır. Gerekli olduğu durumlarda koyu ya da italik düzen kullanılabilir. Metindeki tüm başlıklar koyu olmalıdır.

 Sayfa Yapısı :

Tezin kapaklar hariç tüm bölümlerinin kenar boşlukları, üst (3,5cm), alt (3 cm) sol (2,5 cm) sağ (2,5 cm) üstbilgi (1,5 cm) ve altbilgi (1,5 cm) olarak belirlenmelidir. Cilt payı 1 cm olabilir.  Dipnotlar da, metin sınırları için belirlenen sınırlarda kalmalıdır.  

 Satır Aralıkları ve Satırbaşı:

Tez, yazılırken satırlar arasına bırakılan aralıklar önemlidir. Tezin belli yerlerinde belli satır aralıkları kullanılmalıdır. Satır aralıklarında genel olarak üç tür satır ayarı kullanılır: 1, 1,5 ve 2 satır.

Tablo Listesi, Şekil Listesi, Kısaltmalar, Simgeler ve Kaynakça ara verilmeden yazılmalıdır. Bir sayfayı geçmeyen listeler, bir satır ara ile yazılabilir.

Tezin metin kısmı 1.5 satır ara ile iki yana yaslanmış olarak yazılmalıdır. Paragraf ayarı olarak Girinti Sağ-Sol (O cm), Önce (O nk) Sonra (12 nk) Satır Aralığı (1,5 satır) Özel (İlk Satır) Değer (1,5 cm) verilmelidir.

Numaralandırma :

Tezin, kapak bölümleri ve her bölümden önce konulan boş sayfalar dışında tüm sayfalarına sıra ile bir numara verilmelidir.

Sayfa numaraları ortalanarak, sayfa altına verilmelidir. Önsöz, İçindekiler, kısaltmalar, tablo ve şekil sayfalarında romen rakamı (sağ köşede III’den), diğer sayfalarda normal rakamlar (ortada) kullanılmalıdır. Giriş kısmının olduğu sayfa (1) numaralandırılmaz. Diğer sayfalarda 2' den başlayarak numaralandırma yapılır. Numaralar normal yazı boyutundan bir küçültülerek yazılmalıdır.  

Kapaklar:

Dış Kapak

Tezin ilk bölümü dış kapaktan oluşur. Dış Kapakta tezi hazırlayanın bağlı bulunduğu kurum

(T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI AKÇAABAT-DARICA İHTİSAS EĞİTİM MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ),

 tezin ismi, tezi yazan kişinin adı- soyadı-dönemi, mezuniyet tezi beyanı, yer ve yıl yer alır.

Dış ve iç kapak için sayfa ayarı, üst (2 cm), alt (2,5 cm), sol (3,5 cm) sağ (3,5 cm) olarak belirlenebilir.

            Dış ve iç kapakta tüm yazılar, Times New Roman yazı tipi ile koyu ve ortalanarak yazılır. Kurumun ismi, en üst satırdan itibaren alt alta gelecek şekilde büyük harflerle ve 16 punto kullanılarak yazılmalıdır. 2 tek satır aralık verilerek tezin ismi başlar ve 16-18 punto ile yazılabilir. Tezin türü, 2 tek satır aralık verilerek 14 punto ile yazılır. 7 tek satır aralık verilerek isim ve soyad 16 punto ile yazılır. İsim ilk harfi büyük olacak şekilde yazılmalıdır. Son olarak kapakta, en alt satıra  gelecek şekilde 14 punto ile yer ve yıl yer alır.  

İç Kapak

İç Kapak Sayfasında dış kapaktaki bilgilere ek olarak tez  danışmanının ismi yer alır. Danışmanın ismi, tez öğrencisinin isim  ve soyadından sonra 5 tek satır aralık verilerek 16 punto ile yazılır. En alt satıra 14 punto ile yer ve yıl yazılır.  

'I'ezle İlgili Yazım Kuralları

 Özet:

Özet, tezin ilk sayfası niteliğindedir. Bir sayfayı geçmeyecek şekilde yazılır. Özette tezle ilgili genel tanıtıcı bilgiler verilir. 

Önsöz :

Önsöz, hem tezi tanıtır hem de tez hazırlanırken karşılaşılan zorlukları anlatır. Tezin yazımında yardımcı olan kişi ve kurumlara teşekkür edilebilir. Önsöz metninin sonunda tezi yazan kişinin adı ve soyadı sağa dayalı olarak yazılır. istenirse, tarih sola dayalı olarak, isimle aynı hizada verilebilir.

İçindekiler :

Tez içeriğinin bir sıra dahilinde ve sayfa numaralarına göre yer aldığı kısımdır. Konu başlıkları ve alt başlıklar ondalık sistem ya da rakam-harf sistemine göre sırayla numaralanır. Başlık yazıldıktan sonra karşısına hangi sayfada yer aldığı yazılır.  

İÇİNDEKİLER başlığı üsten iki satır ara verilerek ve sayfaya ortalanarak yazılır. Tek satır aşağıdan sağa dayalı ve koyu olarak “Sayfa No.” yazılır. Tek satır aşağıdan sola dayalı, büyük harflerle, koyu olarak "TABLO LİSTESİ, ŞEKİL LİSTESİ, KISALTMALAR VE SiMGELER" sıralanarak ara verilmeden yazılır. Sayfa numaraları karşısına alt alta gelecek şekilde sıralanır. Tek satır aralık verilerek metin bölüm başlıklarının yazımına geçilir. Metin ana bölüm başlıkları büyük harflerle, koyu olarak ve diğer bölüm başlıkları, ilk harfleri büyük olacak şekilde yazılır. Tüm bölüm başlıkları arasında tek satır ara verilmelidir. Alt Bölüm başlıkları içeriden başlamalıdır. Birinci derece başlık 1 cm, ikinci derece başlık 2 cm, üçüncü derece başlık 3 cm içeriden başlamalıdır.  

            Tablo ve Şekiller:

Bir araştırmada elde edilen toplu veriler, tablo ve şekillerle sunulur. Belli bir konuya ilişkin veriler bir arada özetlendiği için, kavramların ve olayların anlaşılması kolaylaşır. Tezlerde yer alan tablo ve şekillerden beklenen yararın elde edilebilmesi için belli kurallara göre hazırlanması gerekir. Bir tablo genellikle dört temel öğe'den oluşmaktadır:

1 - Numara ve Başlık

2- Çerçeve

3- İçerik

4- Tablo Dipnotları

Metin içinde yer alan tüm tablolar numaralandırılır ve bu numaraya göre tablolara başvurulur. Tablolara baştan sona sıra ile bir numara verilir. Tabloların numaralandırılmasında normal rakamlar (1,2,3...) ya da romen rakamları (I,II,III ) kullanılabilir. Numaralar, Tablo sözcüğü ile birlikte kullanılır ve ondan sonra gelir. Tablo 1 gibi. Başlıklar, tablonun içeriğini tam olarak yansıtmalıdır. Tablo başlıkları, tablo üzerine, tablo numarasının altına ve ortalanarak yazılır. Tablo başlıklarında ilk harfler büyük yazılmalı ve koyu harfler kullanılmalıdır. Tablodaki tüm kenarlar aynı koyuluk ve kalınlıkta çizilmelidir.

            Tablo içinde kalan bilgiler (sütun, başlık ve veriler) tablonun içeriğini oluşturmaktadır. Sutün başlıkları ve tablo verileri ortalanarak yazılır. Yazı boyutu tabloya göre ayarlanır. Tablo verilerindeki kısaltmalar, tablo üzerinde ya da dipnot kısmında açıklanır. Tablodaki satırlar, tablonun büyüklüğüne göre ayarlanır. Genel olarak satırların da, tablonun iyi bir izlenimi sağlayacak şekilde ayarlanması gerekir.

Tablo dipnotları, (kaynak tanımlayıcı, açıklayıcı dipnotlar) tablonun hemen altına yazılır. Küçük harf ve boyutta tablonun altına sola dayalı olarak sırasıyla kaynak, daha sonra da açıklayıcı dipnot yazılır. Birden fazla açıklama dipnotu olduğunda yıldız (*) işareti kullanılabilir. Ayrıca, kaynak dipnotlarında birden fazla kaynak olduğunda araya noktalı virgül konularak yazılır. Tablo ile ilgili olarak aşağıdaki "Tablo 1" örneğinden yararlanabilirsiniz:

Tablo 1

*Birinci açıklayıcı dipnot

** İkinci açıklayıcı dipnot.

Tabloların daha önce belirtilen sayfa yapısı kuralları göz önünde tutularak metin içinde açıklaması yapıldıktan sonra yer alması gereklidir. Ayrıca tablonun sayfa içine yerleşimi orantılı olmalıdır. Çok fazla tablo verilmesi gerektiği takdirde ek kısmından yararlanılabilir.

Ön Kısımdaki tablo sayfası ise, TABLOLAR başlığının üsten tek satır ara verilerek, sayfa ortasına, koyu ve büyük harfler kullanılarak yazılması ile başlar. Tek satır aralık verilerek ve sayfanın sağına dayalı olarak Sayfa No. yazılır. Tablo isimleri numaraları ile birlikte tek satır aşağıdan sola dayalı olarak sıra ile yazılır. Hemen karşısına yer aldığı sayfa numarası verilir. 

Bir tezde tablo dışında kalan tüm çizim veya resimler şekiller başlığı altında toplanırlar. Grafikler, haritalar, diyagramlar, planlar, fotoğraflar vs. bu gruba girmektedirler. Şekile de baştan sona sıra ile bir numara verilir. Şekil numaralan ve şekille ilgili açıklamalar şeklin altında yazılır.

Ön kısımdaki ŞEKİLLER sayfası üsten tek satır ara verilerek, büyük harflerle, koyu ve ortalanarak yazılır. Tek satır aralık verilerek, sayfanın sağına dayalı olarak ve altı çizili şekilde Sayfa No. yazılır. Şekil isimleri numaraları ile birlikte tek satır aşağıdan sola dayalı olarak sıra ile yazılır. Hemen karşısına yer aldığı sayfa numarası verilir.

  Kısaltmalar :

Tezin yazımında çok sayıda kısaltma yapılmışsa, kısaltmalar ve kısaltmaların hangi kurum, kuruluş ya da ifadelerin kısaltılmış şekilleri oldukları liste halinde verilmelidir. Metin içinde kısaltma yaparken, kısaltılan ifadeyi ilk defa tam olarak yazıp, kısaltmanın parantez içinde gösterilmesi ihmal edilmemelidir.

Kısaltma yaparken uygulanması gereken kurallar şunlardır:

a) Kısaltılmak istenen kelime, baştan ilk üç harfi alınarak kısaltılır. Tek heceli sözcükler, ilk harfi alınarak kısaltılır. Ör: cüm. (cümle), C. (Cilt)

b) Bileşik sözcüklerde birinci sözcüğün ilk üç harfi, ikinci sözcüğün ilk harfi alınır. Ör: dilb. (dilbilim).

c) Özel isimlerde ilk harf büyük olarak yazılır. Kısaltmanın sonuna nokta konur. Ör: Ank. (Ankara).

d) Kurum adlarında her sözcüğün ilk harfi alınır, büyük harfler kullanılır, harflerden sonra nokta yer almaz. Ör: DİB (Diyanet İşleri Başkanlığı).

e) Birkaç sözcüğün sıklıkla bir arada ve bir terim biçiminde geçtiği hallerde her bir sözcüğün ilk harfi alınır, aralara nokta yerleştirilir. Ör: a.g.e (Adı geçen eser)

t) Tezde yer alması gereken Latince kısaltmalar için, yabancı dil sözlüklerinden yararlanabilirsiniz.  

Ön kısımdaki KISALTMALAR sayfası ise tek satır ara verilerek, büyük harflerle, koyu ve ortalanarak yazılır. Tek satır aralık verilerek sayfanın soluna dayalı olarak kısaltmalar alfabetik olarak sıralanır.

  Metin Bölümü:

Tezin en önemli bölümünü oluşturur. Giriş, bölüm, alt bölümler ve sonuçtan oluşur. Bir tezin metin kısmı "giriş" ile başlamaktadır. Girişte araştırmanın çözümlemeye çalıştığı sorun ortaya konarak, kullanılan yöntemler ve araştırmanın sınırlarından söz edilir.

Bu sayfa GİRİŞ kelimesinin koyu ve büyük harf ve boyutta (Times New Roman / 14 / Koyu vb) ortalanarak yazılmasıyla başlar. Girişten sonra yer alan bölüm ve alt bölümlerde tez konusu ayrıntılı biçimde ele alınır. Bölümlerin sayısı araştırma konusuna bağlı olarak değişir.

Bölümler ele alınan ana düşünceyi destekleyici nitelikte olmalıdır. Bölümlerin orantılı olarak dağılması beklenir. Bölümlerin numaralandırmasında ondalık sistem ya da rakam harf sistemi kullanılabilir. Rakam-Harf ve Ondalık sistemin gösterilişi aşağıdaki gibidir.

Rakam- Harf Sistemi

Birinci Bölüm

BÖLÜM BAŞLIĞI

I. BİRİNCİ DERECEDE ALT BÖLÜM

A. İKİNCİ DERECEDE ALTBÖLÜM

1. Üçüncü Derecede Alt Bölüm

  a. Dördüncü Derecede Alt Bölüm

      (1) Beşinci Derecede Alt Bölüm

(a)Altıncı Derecede Alt Bölüm

    (i) Yedinci Derecede Alt Bölüm

II. BİRİNCİ DERECEDE ALT BÖLÜM  

Ondalık Sistem : 

            1. BİRİNCİ BÖLÜM

1.1 Birinci Derece Alt Bölüm

1.1.1 .ikinci Derece 

  1.1.1.1 Üçüncü Derece

    1.1.1.2 Üçüncü Derece

1.1.2 İkinci Derece

1.2 Birinci Derece Alt Bölüm

2. İKİNCİ BÖLÜM  

Ana bölümler yeni sayfadan başlar. Ana bölüm başlıkları, büyük harflerle ve ortalanarak yazılır. (Times New Roman, 14 pt., Koyu vb.) Diğer bölümler, paragraf ile aynı hizadan başlar. Bu bölümler numaraları ile birlikte, sadece ilk harfleri büyük, metinde kullanılan yazı boyutu ile koyu olarak yazılır.

Metnin son bölümünü sonuç kısmı oluşturmaktadır. Elde edilen sonuçlar yazılarak, yorumu yapılır. Sonuç bölümü de numaralandırmaya dahil edilerek, ana bölüm başlıkları ile ilgili yazım kuralları uygulanır.  

Metin Aktarmaları :

Metin aktarmaları, doğrudan aktarma ve dolaylı aktarma olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Yararlanılan kaynaklardaki bilgi, bulgu ya da görüşlerin olduğu gibi aktarılmasına doğrudan aktarma, değiştirilerek aktarılmasına ise dolaylı aktarma adı verilir.

Doğrudan aktarma yapılması gerekli durumlar şunlardı:

a) Yasalar, tüzük ve yönetmelikler, hükümet kararları,

b) Matematik, fen bilimleri veya teknolojiyle ilgili formüller,

c) Araştırma tezleri; kanıtlanmak ya da reddedilmek için öne sürülen öneriler,

d) Karşıt görüşleri savunan açıklamalar,

e) Atasözleri ve vecizeler,

 f) Şiirler,

g) Formüller,

h) İyi ifade edilmiş ve içeriği yanında uslübunun da aynen alınmasına değer olan ifadeler.

Doğrudan aktarmalarda alıntıların metne yerleştirilmesinde belli kurallar uygulanmaktadır. Alıntı üç satır ya da daha az ise tırnak işareti içinde metnin içinde verilir.

Örnek: Resulullah: "iki günü eşit olan zarardadır."buyurmuştur.

Doğrudan aktarmalarda alıntılar üç satırdan fazla ise ana metinden ayrı, satır başından içerden başlayarak ve satır sonundan da içeriden bitecek şekilde ve daha sık aralıklarla yazılmalıdır.

Örnek:

 el-cessas:

"Mâlumdur ki, ayette geçen ‘Müşrikleri öldürün’ emrinin ortadan kalkması için kaçınılmaz şart, şirkten tevbe etmektir. Allah’ın namaz kılmak ve zekat vermek konusundaki emrini kabul etseler de o sırada namaz vaktinde bulunmasalar, müslüman olacakları ve kanlarının haram olacağı konusunda ihtilâf yoktur. Buradan anlıyoruz ki öldürülmekten kurtulmalarının şartı Allah’ın emirlerini kabul edip, onların bağlayıcılığını itiraf etmektir, fiilen namaz kılmak değildir. Bu konuda ayette sözü geçen zekât da namaz gibidir. Çünkü, malın üzerinden bir yıl geçmedikçe, yalnızca müslüman olmakla zekât vermek gerekmez. Şu halde, öldürülmeleri emrinin ortadan kalkması için zekât vermelerinin şart olması da makbul değildir.”

Değiştirerek aktarma da, ana kaynağın dil ve içerik yönünden özetleme biçiminde alınmaya elverişli olmadığı durumlarda yapılabilmektedir. Burada önemli olan anlamı değiştirmeden aktarılan bilgilerin metinle bütünleştirilmesini sağlamaktır. Bu bilgilerin tırnak içinde verilmesine gerek yoktur. Ancak alınan kaynağın verilmesi zorunludur.

Kaynak Gösterimi ve Dipnotlar :

Bilimsel olabilmenin gereklerinden biri de tez de kullanılan bilgilerin nasıl, nereden ve ne şekilde alındığının belirtilmesidir. Ayrıca, kaynakların gösterilmesi, tezin güvenilirliğine gölge düşürmesine olanak vermez.

Kaynak göstermede temel ilke, neyin, nereden ve nasıl alındığını gösterebilmektir. Bu amaçla, başka kaynaklardan alınan her bilgiyi anında belirterek kaynağını tanımlanması gerekmektedir.

Bir araştırmada kaynak göstermenin amaçları şu şekilde sıralanabilir;

a. Araştırmacının savunduğu görüşlerin doğruluğunu desteklemek,

b. Bilgilerin kaynağını göstererek, araştırıcının kendi katkısının ne olduğunu belirtmek ve bu bilgilerin asıl sahiplerinin hakkını vermek,

c. Sunulan bilgilerin doğruluk, güvenilirlik ve tarafsızlığıyla ilgili olarak okuyucuya denetim olanağı sağlamak,

d. İlgili konularda yeni araştırma yapmak isteyenlere başvuru olanağı vermek  

Yazılı bir kaynağın tanıtılmasında üç ayrı bilgi verilir:

1. Yazar Adı

2. Eser Adı

3. Yayım Bilgileri (Yazılış sayısı, basılış sayısı, cilt numarası, yayın yeri, yayınevi, yayın tarihi)

            Kaynak göstermede farklı yöntemler kullanılmaktadır. Kaynak gösterme yöntemleri dipnotlu kaynak gösterme yöntemi ve metin içi kaynak gösterme yöntemi olmak üzere ikiye ayrılmaktadır:  

Dipnotlu Kaynak Gösterme Yöntemi:

Bu yöntemde başvurulan kaynaklar metin içerisinde numaralarla belirtilir ve sonra sayfa sonuna bir çizgi çizilerek o sayfadaki dipnotları sırasıyla bu çizginin altına yazılır.     Dipnotlarını göstermek için kullanılan rakamlar, metinde ilgili kelimenin üzerine yazılır ve rakamla birlikte ayrıca nokta, virgül, parantez veya benzeri işaretler konulmaz.

Dipnotlarını numaralandırmada farklı yöntemler olmakla birlikte idare'ye verilecek tezde dipnotlarının bütün tez boyunca baştan sona numaralandırılması önerilir. Dipnotları normal rakamlarla numaralandırılmalıdır. Gerek kelime üzerindeki rakamlar gerekse sayfa sonundaki rakamlar, küçük puntolar ile yazılmalıdır. Her dipnotu kullanıldığı sayfanın sonuna yerleştirilir. Dipnotlarının bir sonraki sayfaya kaymamasına dikkat edilmelidir. Dipnotlar aralık verilmeden ve normal yazıdan daha küçük puntolarla yazılır.

Dipnotlarının yazılmasında belli kurallara dikkat etmek gerekir. Bir kaynağa ilk kez başvurulması ve yeniden başvurulması durumlarında farklı dipnot yazım kuralları uygulanır. Bir kaynağa ilk kez yapılan başvuruda kaynakla ilgili tüm bilgiler verilirken, ikinci kez başvurulduğunda bu bilgileri yinelemeye gerek yoktur.

Kaynak dipnotlarının şu şekilde kullanılması önerilir:

Bir kaynağa ilk kez başvuru:

Yazar Adı ve Soyadı, Kitap Adı, Basım Sayısı, Basılan Yer:

Yayım yeri, Tarihi, Sayfa No.

Örnek:

Muhammed Hamidullah, İslam Peygamberi, çev.:Salih Tuğ, 2 c., 5.bs., İstanbul, İrfan Yayımcılık, 1993, C:I, s.113

Bir kaynağa ikinci kez başvuru:

 Yazarın Soyadı, Sayfa Numarası.

Örnek:

Hamidullah, s.113

Süreli yayınların gösterimi ise şu şekilde olmalıdır:

Yazar Adı ve Soyadı, "Makalenin Adı ", Derginin Adı, Cilt No.su, Sayı No.su (Ay,yıl), Sayfa No.su.

Fikret Karaman”İslam Dini Açısından Tütün ve Sigara Üzerine Bir İnceleme”, Diyanet, Cilt:35 Sayı:  3   (Temmuz-Ağustos-Eylül 1999), s. 117.

Metinde açıklama dipnotları, kullanıldığı sayfa sonunda yer alır. Açıklama dipnotlarını diğerlerinden ayırmak için yıldız işareti kullanılmalıdır. Açıklaması yapılacak kelime ya da cümlenin sonuna üste yıldız işareti konularak, sayfa sonunda açıklaması yapılır.         Aynı sayfada birden fazla açıklama olduğunda çift yıldız (**) ya da üç yıldız (***) kullanılır. Açıklama dipnotunun da aynı sayfada yapılmasına dikkat edilmelidir. Diğer sayfalarda da aynı yöntem izlenir. Açıklama dipnotları da aralık verilmeden ve normal yazı boyutundan bir küçültülerek yazılır.

Dipnotlu kaynak gösterme yönteminde tanıtılan kaynaklardan ayrıca kaynakça oluşturulur. Tezde kullanılan yayınlar, sonuç kısmından sonra (ek var ise, eklerden sonra) belirli düzende sıralanarak verilir. Kaynakçadaki her kaynak, türüne göre bölümlere yerleştirilerek yazılır. Kaynakça genel olarak kitaplar, süreli yayınlar, ve diğer yayınlar olarak sınıflanarak alfabetik düzende yazılır. Dipnotlarında yazılı kaynakların tümü kaynakçada gösterilmekle birlikte, dipnotta yer almayan fakat genel bilgi sağlamak üzere kullanılan kaynaklarda gösterilebilir.

Kaynakça sayfası, KAYNAKÇA kelimesinin büyük harflerle, koyu ve ortalanarak üsten tek satır aralık verilerek yazılması ile başlar. (Times New Roman, 14 punto vb.) Kaynak sıralamasında kitaplar, süreli yayınlar ve diğer yayınlar sıralaması göz önünde bulundurulur. Kaynakçanın 2 tek satır aşağısından Kitaplar başlığı, italik, sola dayalı ve ilk harfi büyük olacak şekilde yazılır. (Times New Roman, 12 pt., Koyu vb) Kaynakların yazımına, 1,5 satır aralık verilerek başlanır. Kaynakları yazmadan önce paragraf ayarını, Önce (O nk), Sonra (12 nk), Özel (Asılı), ve satır Aralığı (Tek), Değer (1,5 cm), konumuna getirmeniz gerekmektedir. Süreli yayınlar ve diğer yayınların yazılmasında da kitaplarda uygulanan kurallar uygulanır. Süreli yayınlar ve diğer yayınlar ayrı sayfalardan başlatılmalıdır.

Kitap ve süreli yayınlar örnekte gösterildiği gibi yazılmalıdır:

Kitaplar:

Yazarın Soyadı, Adı. Eserin Adı. Yazılış ve Basılış Sayıları, Yayın Yeri: Yayınevi, Yayın Tarihi.

Yıldız, Buğra, İnsan Kaynakları Planlaması, Üçüncü Baskı, İstanbul: Güzel Yayınları, 1989.

Süreli Yayınlar:

Yazarın Soyadı, Adı. "Makalenin Başlığı ", Derginin Adı, Cilt, Sayı,(Ay, Yıl) Sayfa Aralığı.

Yıldırım Mustafa, “İslam Hukukunda Ekonomik Hak ve Ödevler”, Diyanet, C.36, (Temmuz-Ağustos-Eylül 2000), s.5

Yararlanılan kaynakların Kaynakça'da gösteriminde daha fazla örnek için EK 9'dan yararlanabilirsiniz.  

 Internet Belgelerini Kaynak Gösterme :

Internet belgeleri son yıllarda birçok araştırmacı için daha yaygın kullanılan kaynak haline gelmiştir. Araştırmacılar, Web ağı, Gopher siteleri, tartışma ve haber grupları gibi kaynaklar üzerinden çalışmalarını sürdürmektedirler.

Bir tez yazımında kullanılabilecek elektronik kaynaklar şu şekilde sıralanabilir:

-         CD-ROM ve Veri Tabanı Kaynakları,

-         WWW' de (World Wide Web) yer alan metin (text) dosyaları, 

- WWW'de yer alan HTML dosyaları,

- Dijital imaj dosyaları: gif, jpg uzantılı grafik formlar,

 - Dijital ses dosyaları: kayıt yapılmış ses dosyaları,

- E-Grup'ların oluşturduğu bilgi dosyaları,

- Elektronik posta yolu ile gelen mektuplar.

Elektronik verilerin kaynak gösterilmesi konusunda henüz kurallar tam yerleşmemiş olmakla birlikte bazı hususlara dikkat edilmesinde yarar vardır:

            1- Elektronik kaynaklarda Internet adresi genellikle tek satır olarak yazılmalıdır. Tek satıra sığmayan adres olduğunda Internet adresindeki noktalama işaretlerinin . (örneğin @ . / gibi) satır sonuna gelmesine dikkat edilmelidir.

            2- URL adresleri belirtilmesi tercih edilir.

            3- Basılı kaynağı tanıtır gibi tüm bilgiler verilmelidir.

            Aşağıda dipnotlu kaynak gösterme sistemi ve metin içi kaynak gösterme sistemine ilişkin elektronik kaynakların yazılmasına yer verilmektedir.

            Dipnotlu Kaynak Gösterme Yöntemine göre dipnotta verilecek bilgiler aşağıdaki düzene uygun biçimde yapılabilir :

            Yazarın Adı Soyadı, "Belgenin Başlığı", Tüm Yapıtın Başlığı veya Mesaj Hattının Başlığı, Belge Tarihi, Internet Adresi, (Dosyaya Erişim Tarihi), (Sayfa veya Paragraf).

John Hill, "International Marketing", Marketing Review, 1996, httn:/ /www.marketing.org/hxnertext/DataSource/Hill.html (Erişim: 25 Eylül 2001), (s.5 veya par. 12).

            Kaynakçada ise aşağıdaki şekilde gösterilir:

            Yazarın Soyadı, Adı. "Belgenin Başlığı."Tüm Yapıtın Başlığı veya Mesaj Hattının Başlığı. (Belge Tarihi). Internet Adresi (Dosyaya Erişim Tarihi).

Hill, John. "International Marketing", Marketing Review, 1996, htm:/      

         www.marketing.org/hxnertext/DataSource/Hill.html (25 Eylül 2001). 

            Eklerin Gösterimi  :

            Ekler metin içinde sözü edilen, fakat metin sonunda yer alan ayrıntılı bilgilerdir. Bazı bilgilerin ekte yer almasının iki esas nedeni bulunmaktadır:

            1- Genel bir okuyucu (uygulayıcı) ile bir araştırmacının araştırma ayrıntılarına olan ihtiyaçları ayrı ayrıdır. Araştırmacı, en küçük ayrıntıları merak ederken, uygulayıcı, işin yalnız pratik, yönünü, sonucunu bilmek ister. Bazı bilgilerin eklerde verilmesiyle metin birçok okuyucu için "gereksiz" görülen bu tür ayrıntılardan arınmış olur.

            2- Bazı belgelerin metin içinde verilmesinde fiziki güçlükler vardır. Raporda yer verilmek istenen birçok özgün yada çok yer tutan belgenin metin içinde sunulması, bazı hazırlama ve yerleştirme güçlükleri yaratır. Bunların ek' de verilmesi daha kolaydır.

            Eklerin hazırlanmasında ve teze yerleştirilmesinde uyulması gerekli kurallar şunlardır:

            EKLER, tezin kaynakça sayfasından önce gelmelidir. EKLER'in başladığını gösteren "EKLER" yazılı boş bir sayfadan sonra ekler sıralanır. EK kelimesi üste sola yanaşık ve koyu olarak yazılır. Her ek ayrı ayrı sayfalarda oluşturulmalıdır. Her eke bir numara ve isim verilmelidir. Örneğin, EK 1. Bilgi Merkezleri gibi.

            Türkçe ve Yabancı Dilde Özetler:

            Araştırmayı kısaca tanıtmak üzere hazırlanan özete "ÖZ" (تلخيص) adı verilir. Öz'de problem, amaç, yöntem, bulgular, yargı ve önerilere yer verilir. Öz'ler tezin tamamını yansıtacak ölçüde olmalıdır.

            İdareye verilecek özetler, tezin baş tarafında bulunmalıdır. Öz' ler 300 kelimeyi geçmemeli ve sayfada iki yana yaslı olarak yer almalıdır. Öz’ün bir de Arapça özeti hazırlanmalıdır.

              Dikkat edilecek imla kuralları :